Khi cái ghế ở giữa không còn là một chỗ ngồi

Mình không nghĩ AI đang xóa sổ nghề nào cả. Thiệt.

Điều mình quan sát được là, có một chức năng đang bị rút cạn giá trị mà ít ai gọi tên… vì nó không có chức danh riêng. Nó ẩn sâu trong hàng trăm jobs khác nhau. Và người làm nó thường không nhận ra, cho đến khi lương bắt đầu chững lại, dự án ít dần đi, hoặc sếp bắt đầu hỏi những câu rất khó trả lời.

Mình gọi chức năng đó là forwarding.

Forwarding là cái khúc ống nối giữa A và B. Nhận input từ một bên, đóng gói lại, rồi đẩy sang bên kia. Account nhận brief từ client rồi forward sang creative. PM copy update từ dev rồi paste sang cho stakeholder. Middle manager nhận chỉ đạo từ sếp lớn rồi truyền xuống team. Junior research Google xong paste vào slide rồi báo cáo lên một cấp nữa.

Cả chuỗi vận hành như một đường ống… và mỗi người ngồi ở một khúc làm công việc của một cái van. Mở, đóng, đôi khi lọc nhẹ lại nội dung.

Trước đây, cái van đó là một chỗ ngồi rất tử tế. Có lương, có chức danh, có lộ trình thăng tiến. Vì ngày xưa hệ thống trong công ty chưa tự nói chuyện được với nhau, nên vẫn cần người dịch. Gmail không nói với Notion, Slack không hiểu Drive, CRM thì sống một mình trong góc… Giữa tất cả những thứ đó, một con người làm cầu nối bằng tay, ngày tám tiếng.

Bạn thấy đó… giờ thì cầu nối đó đã có dạng phần mềm.

Tại sao áp lực đến đúng lúc này?

AI đã mạnh từ 2023, vậy nên câu hỏi hợp lý là tại sao đến 2026 những người làm forwarding mới cảm thấy mặt đất dịch chuyển thật sự?

Để mình giải thích… Cái thiếu trước đây là hạ tầng, chứ không phải trí tuệ của mô hình.

Mô hình rành rành ra đó, nhưng nếu nó không đọc được inbox, không vào được Drive, không cập nhật bảng task trong Notion… thì nó vẫn phải đi qua một con người. Con người đó chính là forwarder, và họ có thêm vài năm an toàn nhờ vào khoảng cách giữa các phần mềm.

Nhưng ba mảnh ghép này vừa rơi vào vị trí cùng lúc:

1. Agent-first workflow cho AI một cấu trúc để tự vận hành có kế hoạch, chứ không chỉ đứng đợi người ta hỏi mới trả lời.
2. MCP (Model Context Protocol) và Connectors cho AI một đường dây cắm thẳng vào mọi hệ thống mà trước đây chỉ con người mới access được.
3. Chi phí inference xuống đáy, rẻ đến mức một cái automation chạy miệt mài cả tháng chỉ tốn vài trăm nghìn… thấp hơn một bữa ăn trưa của người đang ngồi ở khúc ống.

Ba mảnh ghép này tự nó không giật gân. Nhưng cộng lại… cái ghế ở giữa không còn cần người ngồi nữa.

Mong manh từ bên trong: Nghịch lý 2/6

Có một khung tư duy mình hay mượn để nhìn cho rõ, gọi là Bloom’s Taxonomy. Nó chia nhận thức ra sáu tầng từ thấp lên cao: Remember (Nhớ) → Understand (Hiểu) → Apply (Áp dụng) → Analyze (Phân tích) → Evaluate (Đánh giá) → Create (Sáng tạo).

Công việc forwarding, cho dù được dán nhãn chức danh gì, hầu như chỉ đụng đến hai tầng dưới cùng. Nhớ được ai nói gì, file để ở đâu, quy trình đẩy task thế nào. Hiểu đủ để paraphrase lại ý của bên này cho bên kia nghe.

Đến đó thôi.

Bốn tầng cao hơn thường không xảy ra. Không phải vì chúng ta dở, mà vì một lý do rất con người: chúng tốn năng lượng, tạo ra xung đột, và đòi hỏi phải tự chịu trách nhiệm.

Dừng lại hỏi “tại sao client nói vậy, insight thật sự đằng sau là gì?” thì làm chậm mất đường ống. Phân tích “brief này có hợp lý không, chỗ nào nên push back?” thì làm mếch lòng cái người ra brief. Tự quyết định hướng đi mới thì đi kèm rủi ro cá nhân nếu lỡ sai.

Nên người ở khúc ống học cách an toàn: tuân thủ, forward nhanh, và hạn chế phân tích. Càng cọ xát lâu, họ càng tinh giản và thành thạo tầng Remember và Understand.

Vấn đề là… hai tầng thấp nhất đó lại chính xác là vùng mà AI đang mạnh nhất.

AI nhớ và hiểu ở cái tốc độ và quy mô mà não người mình không thể nào theo kịp. Ai đang duy trì cuộc sống chủ yếu bằng việc nhớ thông tin và tóm tắt lại, thì đang đứng ngay vị trí bị đè bẹp… trong khi những tầng trên của giá trị vẫn đang bị bỏ trống.

Luật chơi cũ sụp xuống

Có một luật ngầm đã nuôi sống các lớp middle-man suốt hai thập kỷ: “Ngồi ở giữa là một lợi thế.”

Khi thông tin bị phân mảnh, ai làm cầu nối giữa hai bên thì người đó có quyền lực, có luồng thông tin, có leverage. Tổ chức sẵn sàng trả tiền để giữ cho cái ghế đó luôn có người ngồi.

Luật này hoàn toàn đúng, cho đến khi bối cảnh thay đổi. Và bối cảnh đổi không phải vì AI xuất hiện, mà vì lớp kết nối giữa các hệ thống (integration layer) cuối cùng cũng đã chín.

Cái ghế ở giữa không biến mất, nó chỉ đổi chủ. Từ người, sang workflow tự động.

Những forwarder xuất sắc nhất thường không nhìn ra điều này. Họ vẫn đang cố gắng tối ưu thật tốt bên trong cái luật chơi cũ: forward nhanh hơn, checklist chính xác hơn, đốc thúc deadline kỹ hơn. Tối ưu trong một luật chơi đang sụp không cứu được ai cả… nó chỉ kéo dài thêm vài quý hụt hơi.

Giá trị thật sự nằm ở đâu?

Người vẫn đứng vững (và thậm chí đắt giá hơn lúc trước) là người đã leo được lên từ tầng Analyze trở lên. Công việc của họ quy tụ ở ba vùng cốt lõi.

1. Judgment (Nhận định đúng/sai, nên/không nên): Biết brief nào đáng đầu tư thời gian, brief nào phải chặn lại. Biết output nào đủ tốt để ship, output nào phải đập đi. Biết khi nào cần im lặng tuân thủ, và khi nào phải nói “Không” dù người kia sẽ rất gắt.

AI đưa ra được option, nhưng nó không có cái cảm giác ruột gan (gut feeling) để biết trong ngữ cảnh nhạy cảm này, cách A sẽ mượt mà còn cách B sẽ nổ tung.

2. Synthesis (Tổng hợp và Giao thoa): Đây là chỗ nhiều người hiểu nhầm, tưởng là AI tóm tắt được là xong. Synthesis thật sự đi xa hơn chuyện tóm tắt. Nó là việc cầm trên tay những mảnh gốc có tính trái chiều, mâu thuẫn, rồi nhào nặn ra một góc nhìn mới tinh.

AI rất giỏi ghép những thông tin cùng chiều cho trơn tru. Nhưng khi dữ liệu trái chiều, nó có xu hướng trình bày dĩ hòa vi quý (kiểu “on the one hand… on the other hand”). Chính lúc rối rắm nhất mới là lúc cần người synthesize.

3. Decision (Quyết định): Chọn một hướng đi cụ thể và đứng ra bảo lãnh cho nói.

Trình bày option ra bàn thì dễ, chốt option và gánh hậu quả thì khó. Đây mới là thứ tổ chức sẵn sàng chi tiền đậm, và cũng là thứ AI tuyệt đối không kham được. Về mặt kiến trúc xã hội, sinh vật AI không thể chịu trách nhiệm cho một quyết định tồi. Khi dự án bể, cái ghế đó phải có một con người ngồi để gánh đòn.

Bạn thấy không? Ba vùng này có chung một điểm: chúng không phải là kỹ năng xử lý thông tin. Chúng là kỹ năng chịu trách nhiệm cho một nhận định.

Câu test 20 giây

Mỗi khi đang lay hoay giải quyết một mớ task thủ công, mình hay dùng câu hỏi này để test bản thân:

“Nếu ngày mai mình ráp nguyên mớ này vào một workflow n8n xài Claude 4.7 Opus, thì kết quả có tệ đi không? Tệ cụ thể ở cái điểm nào?”

Nếu câu trả lời là “Ờ… chắc cũng vậy” hoặc không chỉ ra được nó tệ chỗ nào… thì phần việc đó rành rành là forwarding. Dù cái chức danh trên giấy có nghe kêu đến đâu đi nữa.

Mình không nói bạn sắp mất việc nhe. Nhưng cái phần “giá trị thật” đang bị rút rỗng ra khỏi chiếc ghế đó, và dòng tiền sẽ sớm dịch chuyển theo giá trị. Nó giống hệt cái cảm giác chạy nhanh hơn cắm đầu trên cùng một con đường, trong khi con đường thì có cái trần cứng ngắc.

Học AI không cứu được ai

Người ta hay khuyên nhau “phải đi học AI”. Thú thật, mình nghĩ đây là một lời khuyên khá lười, và đôi khi còn gây tác dụng ngược.

Bạn học xài tool… rồi sao? Sáu tháng sau tool đó update đổi giao diện, thứ bạn học được chỉ là bấm nút ở đâu. Bạn vẫn loanh quanh ở tầng Remember/Understand của vòng xoay forwarding, chỉ là khoác thêm cái áo “biết tí AI” vào CV. Một forwarder biết xài AI thì vẫn chỉ là… forward nhanh hơn một chút, rồi dĩ nhiên vẫn bị thay thế bởi một cái tự động hóa rẻ hơn một chút.

Thứ đáng rèn luyện là năng lực nhận định (judgment). Không có giáo trình nào dạy cái này cả.

Nó rèn qua chuyện bạn tự viết POV (Point of View) rõ ràng thay vì chỉ lên báo cáo “em đã làm xong”. Nó rèn qua mồ hôi của việc chặn lại một brief vô lý và giải thích tới nơi tới chốn. Nó rèn qua chuyện ngửi thấy mùi sai sai trong hướng đi của sếp và mạnh dạn đề xuất rẽ hướng.

Khó hơn, chậm hơn, và nhìn có vẻ “kém năng suất” hơn hẳn so với lạch cạch gõ máy cả ngày. Nhưng đây mới là cái core — phần lõi công việc mà càng tích lũy càng lên giá, trong khi những thứ lặp lại chỉ chờ ngày rớt giá.

Vài câu đáng để ngồi lại thẳng thắn

Khi cái luật “ngồi ở giữa là có tiền” đang dần bốc hơi trở thành các dòng code, mọi ảo tưởng về an toàn dần biến mất. Giá trị thật sự của mỗi người bị lộ ra: có khi nhỏ bé hơn họ nghĩ, cũng có khi khổng lồ hơn họ tưởng. Tất cả phụ thuộc vào vài năm qua, bạn đã dồn công sức vào việc gì.

Thử nhìn vào lịch công việc của tuần rồi:

1. Bao nhiêu % ngày của bạn thực sự là “forwarding”? Bao nhiêu % là Nhận định, Tổng hợp và Quyết định?
2. Có bao giờ vì quá êm ấm với một vị trí ở giữa luồng thông tin, mà bạn quên mất việc nâng cấp cái lõi chuyên môn của mình?

Đây không phải là hồi chuông báo động. Đây là lời mời để giải phóng bộ não khỏi những việc tay chân, và thực sự quay lại làm cái việc đáng giá nhất: Nghĩ, và chịu trách nhiệm.