Ngày làm cho lắm, khuya về nằm không

Sáng nay mình đọc được một câu trong cuốn Atomic Scaling:

“If you’re exhausted when you go to bed at night but feel like you are achieving nothing, you may be playing an infinite game.”

Đọc xong thì ngồi im một lúc. Vì nó đúng quá.

Build mỗi ngày, nhưng tối về vẫn cảm thấy trống rỗng, cảm giác không đạt được gì

Mình là người thích build. Thức dậy là mở laptop, fix bug, ship feature, nghiên cứu cái mới. Một ngày có thể chạy qua 2-3 projects khác nhau, mỗi cái đều có tiến triển cụ thể, commit code, deploy, chạy được. Nhìn vào thì productive cực kỳ.

Nhưng tối về nằm xuống, cảm giác duy nhất là: mình đang phí thời gian và nguồn lực. Không phải vì lười. Không phải vì không làm gì. Mà vì làm rất nhiều, rất chăm, rất hăng, nhưng mình không thấy được kết quả rõ ràng.

Cái bẫy của người thích build

Mình để ý lại thì thấy một pattern rõ ràng: mỗi ngày mình đều hì hục, nhưng chỉ làm những việc mình thích. Build sản phẩm, fix lỗi, tối ưu hệ thống, thử công nghệ mới. Những thứ đó cho mình cảm giác “đang làm việc”, có kết quả nhìn thấy được, có thể đem đi khoe.

Còn những việc thật sự quan trọng thì mình không đụng vào. Mở khoá học? Mọi thứ đã sẵn sàng, chỉ cần publish. Nhưng mình không làm. Bán sản phẩm? Build xong rồi, nhưng chưa bắt đầu bán, ngán bán và cứ nghĩ là phải làm thêm.

Mình chọn ngồi build tiếp. Vì build thì thoải mái. Build thì mình kiểm soát được. Build thì không ai reject mình.

Infinite game vs finite game

Cuốn sách nói về infinite game, nhưng mình nghĩ vấn đề của mình cụ thể hơn thế.

Infinite game là trò chơi không có điểm kết thúc. Bạn chơi để tiếp tục chơi, không phải để thắng. Nghe thì hay, nghe thì triết lý, nhưng khi áp vào công việc hàng ngày thì nó trông như thế này: build mãi, improve mãi, thêm feature mãi, mà không bao giờ đến cái bước cuối cùng, là đưa nó ra trước mặt người khác và nói “đây, mua đi.”

Bước cuối cùng đó là finite game. Có kết quả rõ ràng: mua hoặc không mua, đăng ký hoặc không đăng ký, thành công hoặc thất bại. Có finish line.

Và mình đang tránh nó.

Tại sao “bán” khó hơn “build”

Build thì mình là người quyết định. Code chạy hay không chạy, mình biết ngay. Không ai phán xét. Không ai nói “không cần”. Mình ở trong một cái vòng an toàn mà mọi thứ đều nằm trong tầm kiểm soát.

Bán thì khác. Và cái khó không chỉ là sợ bị từ chối.

Cái khó thật sự là mình biết, từ build xong đến tay người dùng, luôn còn một khoảng cách. Sản phẩm chạy được trên máy mình, nhưng người mua thì khác. Họ không biết cách cài đặt như mình. Họ không hiểu logic như mình. Luôn có một cái gap, một chỗ friction nào đó mà mình biết là sẽ khiến họ gặp khó.

Và vì biết cái gap đó, nên mình quay lại build thêm. Smooth thêm chút nữa. Fix thêm edge case này. Viết thêm hướng dẫn kia. “Để hoàn thiện thêm rồi hẵng bán” nghe rất hợp lý, rất có trách nhiệm.

Nhưng “thêm chút nữa” không bao giờ hết. Vì mỗi lần fix xong một gap, mình lại thấy gap tiếp theo. Sản phẩm tốt hơn thật, nhưng ngày bán thì cứ lùi mãi. Và đây là chỗ nó trở thành bẫy: cái lý do hợp lý nhất lại chính là cái giữ mình trong infinite game lâu nhất.

Sản phẩm không bán thì chỉ là side project. Khoá học không publish thì chỉ là file trong máy. Workshop không mở thì chỉ là ý tưởng. Và cái gap mình sợ? Có khi chỉ người dùng thật mới chỉ cho mình cách fix nó.

Cái mình đang thay đổi

Mình viết bài này không phải vì đã giải quyết được vấn đề. Mình viết vì sáng nay đọc xong câu đó, nhìn lại mấy tuần vừa rồi, và nhận ra pattern.

Mệt rã rời mỗi tối, nhưng không cảm thấy tiến triển. Không phải vì làm ít, mà vì làm sai chỗ. Đổ hết năng lượng vào phần mình thích, rồi kiệt sức trước khi đến phần tạo ra kết quả.

Mình chưa có “5 bước để fix”. Nhưng có một thứ mình đang tự hỏi mỗi sáng:

Hôm nay mình build tiếp, hay mình bán?

Nếu câu trả lời luôn là build, thì tối nay sẽ lại giống hệt tối qua.